Polskie społeczeństwo się starzeje. Stoi przed nami wiele wyzwań i nie są to tylko działania z zakresu medycyny, choć seniorzy są specyficzną grupą pacjentów, która wymaga wielokierunkowej i zintegrowanej opieki.

Prof. nadzw. dr. hab. med. Leszek Markuszewski, Dyrektor Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji.

Panie Profesorze, Polska jest społeczeństwem starzejącym się. Prognozuje się, że w 2025 będzie około 10 mln osób w wieku powyżej 60. Czy polska jest na to przygotowana, czy jesteśmy w stanie zapewnić godną opiekę seniorom?

Obecnie, struktura demograficzna polskiej populacji wskazuje na to, że nasz kraj będzie za kilkanaście lat jednym z najstarszych społeczeństw w Europie. Niestety zatrzymanie tego procesu nie jest łatwe, prowadzona przez nasz rząd polityka prorodzinna zwiększa przyrost naturalny jednak odwrócenie niekorzystnych procesów demograficznych wymaga jeszcze wiele wysiłku. Starzenie się społeczeństwa w Polsce jest więc faktem, na który musimy się przygotować i któremu musimy stawić czoła. Newralgiczne obszary takie jak służba zdrowia i system zabezpieczenia społecznego wymagają reform, które są obecnie przygotowywane. Polską racją stanu jest zidentyfikowanie zagrożeń i przygotowanie nas na to demograficzne tsunami. Analizy i programowanie działań, które przygotują nas na te zjawiska są w toku. Jest to na przykład jedno z zadań statutowych Instytutu Badawczego, którym kieruję czyli Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji.

Nasz Instytut ma wspaniała historię. To miejsce będące kolebką polskiej reumatologii. Pielęgnujemy ten obszar medycyny i dedykujemy mu specjalne miejsce w naszym Instytucie, a nazwa „Narodowy” dodatkowo zwiększa rangę, determinuje by prowadzona przez nas działalność naukowo-badawcza w większym stopniu miała charakter aplikacyjny , podnoszący jakość życia indywidualnego pacjenta. Staramy się doświadczenie przedwojennych twórców polskiej reumatologii prof. Witolda Orłowskiego i jego uczennicy prof. Eleonory Reicher, założycielki Instytutu, standaryzować i przenosić do całej polskiej służby zdrowia. Wyzwania wynikające ze starzenia się społeczeństwa to nie tylko medycyna, ale też infrastruktura, transport, edukacja np. konieczne jest dostosowanie struktury miejskiej, funkcjonalności domów i mieszkań, sprzętu zabezpieczenia ortopedycznego. Jednym z priorytetów naszego Instytutu w nadchodzącym roku będzie zainicjowanie projektów w obszarze gerontechnologii – aplikacyjnego obszaru badań integrującego wiedzę medyczną z innowacjami technologicznymi.

W chwili obecnej seniorzy leczą się u kardiologów, diabetologów i innych lekarzy o różnych specjalnościach. Kim tak naprawdę jest geriatra? Jakie są jego zadania?

Wraz ze starzeniem się zaczyna nas dotykać coraz więcej chorób a problemy zdrowotne z którymi się mierzymy są coraz bardziej skomplikowane. Pacjent w wieku podeszłym znajduje się często pod opieką wielu specjalistów, którzy nawzajem nie widzą siebie i nie mają możliwości komunikacji. Przepisywane przez lekarzy różnych specjalności leki mogą wchodzić ze sobą w interakcje, obniżając skuteczność leczenia lub zwieszając ryzyko działań niepożądanych. Lekarze różnych specjalizacji: kardiolodzy, diabetolodzy, onkolodzy itd. specjalizują się w leczeniu konkretnych jednostek chorobowych i niejednokrotnie nie mają pełnej wiedzy o wszystkich chorobach swojego pacjenta. Lekarz geriatra jest specjalistą właśnie w zakresie wielochorobowości, jego perspektywa jest nieco inna niż lekarzy innych specjalności. Punktem wyjścia do działań geriatry jest całościowa ocena geriatryczna czyli wielokierunkowy proces diagnostyczny, który identyfikuje nie tylko potrzeby zdrowotne, ale również psychologiczne i socjalne osoby w wieku podeszłym. Rezultatem całościowej oceny geriatrycznej jest więc ustalenie priorytetów leczniczo-rehabilitacyjnych, których efektem jest jak najlepsza poprawa jakości życia pacjenta. Lekarz geriatra widzi problemy szerzej, pomoże zredukować listę leków eliminując te, które mogą wchodzić ze sobą w interakcje, zleci badania, które są najbardziej potrzebne.

Pod względem statystyk dotyczących liczby geriatrów na 10 tys. Osób powyżej 65. Roku życia plasujemy się w Europie na samym końcu. Jak Pan ocenia dostępność pacjentów do leczenia geriatrycznego?

Niestety liiczba geriatrów w Polsce jest niewystarczająca. Z pewnością jest to przyszłościowy obszar medycyny. Podobnie jednak jak ze zmianami demograficznymi, nie uda się rozwiązać problemy niedoborów kadrowych w służbie zdrowia za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Potrzebujemy więcej lekarzy, potrzebujemy więcej specjalistów. Nasz Instytutu i w tym obszarze podjął jednak działania które mam nadzieję przyczynią się do rozwiązania problemów polskiej służby zdrowia. W ostatnich miesiącach podpisałem umowy o kształceniu na kierunku lekarskim z Uniwersytetem im Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz Uczelnią Łazarskiego. Dzięki temu dostęp do studiów lekarskich zwiększy się a nasi studenci będą mogli uczyć się od najlepszych specjalistów w zakresie geriatrii. Liczymy na to, że w ten sposób przyczynimy się do wykształcenia pokolenia lekarzy dobrze przygotowanych do leczenia pacjentów w wieku podeszłym. Musimy też zwiększyć wiedzę lekarzy pierwszego kontaktu i pomóc im w szybkim diagnozowaniu chorób, które można wyleczyć wcześniej unikając komplikacji wynikających ze specyfiki starzejącego się organizmu.

Z jakimi problemami wśród seniorów spotykają się Państwo najczęściej? Co jest największym wyzwaniem geriatrii?

Starzenie się naszego społeczeństwa skutkuje tym, że wzrasta zapotrzebowanie na opiekę geriatryczną. Coraz powszechniejsza wielochorobowość, polipragmazja czyli sytuacja, w której chory przyjmuje więcej niż kilka leków jednocześnie zwieszają zapotrzebowanie na opiekę geriatryczną. Szczególnie trudne są sytuacje związane z ograniczeniami medycyny, kiedy nie ma już możliwości całkowitego wyleczenia pacjenta istnieje potrzeba integracji leczenia z opieką pielęgniarską, usprawnianiem, wsparciem społecznym i psychologicznym. Geriatrię należy więc postrzegać w szerszej „gerontologicznej” perspektywie. Zdrowie to jeden z najważniejszych wymiarów jakości życia pacjenta geriatrycznego, ale nie jedyny. Każdy z nas starzeje się inaczej więc u pacjenta geriatrycznego trzeba ocenić indywidualne potrzeby.

Panie Profesorze, celem naszej kampanii jest zachęcenie seniorów do zdrowego i aktywnego życia, ponieważ lepiej zapobiegać niż leczyć. Jakiej rady mógłby Pan Profesor udzielić seniorom, aby zarazić ich optymizmem i skłonić do większej aktywności.

Przyczyną pogorszenia się funkcjonowania wśród osób starszych są niekorzystne zmiany fizjologiczne, dotyczące wielu narządów i układów –  głównie układu krążenia, oddechowego, endokrynnego, nerwowego i narządów zmysłów, a także układu ruchu (resorpcja masy kostnej, ubytek masy i siły mięśniowej), konsekwencją których są na przykład urazy i upadki skutkujące złamaniem kości, częste hospitalizacje, instytucjonalizacja a także wzrost śmiertelności. Medycyna nie jest w stanie odwrócić starzenia się naszego organizmu ale na przebieg tego procesu mamy bardzo duży wpływ. W zdrowym starzeniu się ogromną rolę odgrywa zdrowy styl życia. Wszystkim Państwu rekomenduję dbanie o kondycje fizyczną i sprawność. Dzięki regularnej aktywności fizycznej utrzymamy koordynację ruchową i zapobiegniemy upadkom.