Czy ulgi podatkowe spowodują wzrost innowacyjności polskich przedsiębiorstw? Nieśmiałe próby podjęto już w 2016r., ale najlepsze dopiero przed nami.

Barbara Brzezińska, Starszy Konsultant, PwC

Ulga na działalność badawczo-rozwojową (B+R) to instrument wsparcia innowacyjnych przedsiębiorców funkcjonujący już od 2016 roku. Pierwsi podatnicy, którzy złożyli swoje zeznania podatkowe za 2016 rok, osiągnęli łączną korzyść podatkową w wysokości ponad 200 mln złotych (dotyczy jedynie podatku dochodowego od osób prawnych). Jest to kwota łącznego odliczenia z tytułu ulgi na działalność badawczo-rozwojową. Ulga B+R pozwala na dodatkowe odliczenie od podstawy opodatkowania kosztów poniesionych na działalność B+R realizowaną w danym roku podatkowym. Za 2016 rok dodatkowe odpisy wynosiły od 10% do 30%, a za 2017 rok przedsiębiorcy będą mogli odliczyć dodatkowo od 30% do 50% poniesionych kosztów (w zależności od wielkości przedsiębiorcy i kategorii danego kosztu). Rok 2018 zapowiada się najbardziej korzystnie (aktualny projekt zmian do ustawy jest na etapie prac rządowych), gdyż każdy przedsiębiorca będzie mógł dodatkowo odliczyć aż 100% wszystkich poniesionych kosztów z tytułu działalności B+R mieszczących się w katalogu kosztów. Z kolei podmioty posiadające formalny status Centrum Badawczo-Rozwojowego będą mogły odliczyć 150% kosztów poniesionych z tytułu działalności B+R.

Katalog kosztów kwalifikowanych

Maciej Klimczyk, Konsultant, PwC

Katalog kosztów jest zamknięty i obejmuje (zgodnie z projektem zmian od 2018 roku):

1) płace i składki pracowników oraz dotyczące usług wynikających z umów o dzieło lub zlecenia, w części w jakiej czas przeznaczony na realizację B+R pozostaje w ogólnym czasie pracy pracownika lub w czasie przeznaczonym na wykonanie usługi (w 2017 roku umowy o dzieło i zlecenie były wykluczone z tej kategorii),

3) ekspertyzy, opinie, usługi doradcze i usługi równorzędne, świadczone lub wykonywane na podstawie umowy przez jednostkę naukową, a także nabycie od takiej jednostki wyników badań naukowych,

4) odpłatne korzystanie z aparatury naukowo- badawczej wykorzystywanej wyłącznie w prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej, jeżeli to korzystanie nie wynika z umowy zawartej z podmiotem powiązanym z podatnikiem,

5) odpisy amortyzacyjne od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w prowadzonej działalności badawczo-rozwojowej, z wyłączeniem samochodów osobowych oraz budowli, budynków i lokali będących odrębną własnością,

6) koszty uzyskania i utrzymania patentu, prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (w poprzednich latach kategoria ta dotyczyła tylko małych i średnich przedsiębiorstw). Powyższy katalog obowiązuje wszystkich podatników, którzy będą chcieli skorzystać z ulgi B+R. Jednakże podmioty posiadające status Centrum Badawczo-Rozwojowego będą miały dodatkowe preferencje w zakresie kategorii nr4 oraz 5. Podmioty o tym statusie będą mogły zakupywać ww. ekspertyzy i usługi od dowolnych jednostek (w tym również od zwykłych przedsiębiorców), a także będą mogły kwalifikować do ulgi B+R odpisy od budowli, budynków i lokali z odrębną własnością, co nie jest możliwe u pozostałych przedsiębiorców (niemniej w granicach limitów wyznaczonych przez przepisy o pomocy publicznej).

Działalność badawczo-rozwojowa

Ulga B+R nie jest bardzo złożonym instrumentem i praktycznie każde przedsiębiorstwo, które realizuje prace B+R, może z niego skorzystać. Co istotne – działalność B+R musi być prowadzona systematycznie i prowadzić do zwiększania zasobów wiedzy. Z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że przedsiębiorstwo realizuje prace B+R, jeśli:

  • rozwija nowe produkty i usługi lub ulepsza już istniejące,
  • pracuje nad rozwojem cyklu produkcji,
  • patentuje lub pozyskuje wzory użytkowe,
  • opracowuje wynalazki, w tym poprzez prototypy fizyczne, prace laboratoryjne, symulacje i obliczenia, nowe receptury, czy leki, a w przypadku oprogramowania nowe algorytmy, techniki, systemy informatyczne,
  • rozwija i zmienia swoje procesy, wprowadzając w ich zakresie nowe metody i narzędzia,
  • opracowuje linię produkcyjną w mniejszej skali, prowadzi na niej testy i badania i następnie w oparciu o zdobytą wiedzę, rozwija nowe rozwiązania technologiczne lub produktowe.

Ulga B+R a dotacja Bardzo często ulgę B+R porównuje się do dotacji, z tego względu, że dotacje na działalność B+R są również bardzo popularne i wielu przedsiębiorców z nich już skorzystało i dalej korzysta. Przede wszystkim aby skorzystać z ulgi B+R nie trzeba wypełniać żadnego wniosku ze szczegółowymi opisami prac B+R, wdrożenia wyników itp. W odróżnieniu od dotacji, w ramach ulgi B+R można rozliczać projekty już rozpoczęte, a także te, które nie zakończyły się sukcesem i nie nastąpiło wdrożenie. Warte podkreślenia jest również to, że w uldze B+R nie jest oceniana innowacyjność rozwiązań, czyli nie jest istotne czy działalność B+R wiąże się z przełomowymi rozwiązaniami na skalę świata, czy też stanowi rozwój w skali przedsiębiorstwa.

Warunki skorzystania z ulgi B+R

Skorzystanie z ulgi B+R jest obwarowane kilkoma warunkami:

  • wydatki muszą zostać poniesione na działalność badawczo-rozwojową, zgodnie z definicją ustawową,
  • warunkiem skorzystania z ulgi B+R jest poniesienie wydatków mieszczących się w ustawowo wskazanym katalogu – koszty kwalifikowane,
  • w prowadzonej ewidencji księgowej wyodrębnione zostały koszty kwalifikowane,
  • koszty kwalifikowane podlegające odliczeniu zostały wykazane w zeznaniu podatkowym za dany rok,
  • koszty kwalifikowane nie zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie, np. dotacji.

Z punktu widzenia zarządzania projektami, co jest bardzo popularne u wielu podatników, istotnym jest, że ulga B+R nie wymaga ewidencji prac B+R w postaci projektów. Jest to jedynie ułatwienie, a także pokazanie, że działalność B+R jest realizowana systematycznie, bo każdy projekt ma swój budżet, cel, zaplanowany rezultat i przypisane zasoby ludzkie. Zatem mogą do ulgi B+R być kwalifikowane projekty w toku – ponieważ liczy się moment poniesienia kosztu a nie moment rozpoczęcia przedsięwzięcia badawczo-rozwojowego.

2) nabycie materiałów i surowców bezpośrednio związanych z prowadzoną działalnością badawczo-rozwojową oraz nabycie niebędącego środkami trwałymi sprzętu specjalistycznego, w szczególności naczyń i przyborów laboratoryjnych oraz urządzeń pomiarowych (w poprzednich latach kategoria nie obejmowała sprzętu specjalistycznego),