Inteligentne miasta, czyli smart city, najlepiej wykorzystują nowoczesne, zintegrowane usługi technologiczne i infrastrukturę w infrastrukturze, ochronie środowiska, energetyce, transporcie i informatyce, w celu realizacji społecznych i gospodarczyech potrzeb mieszkańców. Inteligencja miasta wynika z dialogu społecznego, współodpowiedzialności oraz zaangażowania i zaoferowania przestrzeni do rozwoju, co na szeroką skalę możliwe jest głównie na bazie platform informatycznych.

Dr Monika Mizielińska-Chmielewska, Ekspert rynku innowacji i smart city

Ostatnio aspekt wykorzystania nowych technologii w funkcjonowaniu miasta został przesunięty na drugi plan i nastąpił powrót do potrzeb i preferencji mieszkańców. To oni są w centrum zainteresowania a rozwiązania techniczne mają służyć realizacji ich interesów.

Interaktywność miasta z obywatelami bazująca na nowych technologiach i wzrost kompetencji cyfrowych mieszkańców doprowadziła do popularyzacji nowych modeli w funkcjonowaniu obszarów zurbanizowanych, m.in. do rozwoju ekonomii współdzielenia czyli sharing economy.

Szeroka wiedza o technikach informatycznych, chęć do interaktywności i mobilność to cechy najwyraźniej widoczne w pokoleniu milenialsów, którzy do 2025 roku będą stanowić około 75% osób aktywnych zawodowo w europejskich miastach. Kurczące się zasoby infrastruktury a także kryzys gospodarczy spowodowały, że młodsze pokolenia odchodzą od posiadania na rzecz współdzielenia zasobów lub możliwości i umiejętności w społeczeństwie. Preferuje się dostęp do towarów, usług czy infrastruktury zamiast ich nadmiarowego posiadania. Ważny jest też aspekt ekonomiczny, gdyż mieszkańcy mogą zarabiać dzięki posiadanemu już majątkowi i umiejętnościom udostępniając je innym. Użytkownicy tych towarów i usług oszczędzają zaś czas i pieniądze, nie kupując ich bezpośrednio. Udostępnianie i współdzielenie było zawsze częścią działania w mieście – transport publiczny, biblioteki publiczne i budżety partycypacyjne, wspólne przestrzenie miejskiej zieleni – to znane od lat zastosowania wspólnego użytkowania zasobów. Technologie cyfrowe i platformy on-line zwiększają dostępność transakcji współdzielenia, przy jednoczesnym obniżeniu kosztów i ułatwiają łączenie oraz wzajemne zaufanie do siebie wszystkich stron transakcji. Właściciel zasobu, potencjalny użytkownik i agregator, w postaci platformy on-line muszą sobie wzajemnie ufać i mieć pewność, że transakcja przebiegnie pomyślnie. Zmiana paradygmatu od własności do używania, od indywidualnego wykorzystania po współdzielenie będzie gwarantowała bardziej zrównoważony rozwój i styl życia w miastach.

Najpopularniejsze obszary ekonomii współdzielenia w miastach oparte o platformy i aplikacje on-line to: mobilność i transport, powierzchnie i biura, energia, towary i dobra codziennego użytku, żywność, wiedza i dane oraz środki finansowe.

WSPÓŁDZIELONA MOBILNOŚĆ I TRANSPORT (Shared Mobility)

Współdzielenie pojazdów nie tylko redukuje emisję gazów cieplarnianych, ale także zapewnia nowe możliwości mobilności dla osób o niskich dochodach i jest pożądanym elementem zrównoważonego rozwoju. Popularne stało się współdzielenie samochodów, usług dojazdu do pracy, rowerów, motocykli a nawet przejazdów autobusowych. Samorządy terytorialne, rozwijając plan na rzecz zintegrowanej mobilności wspierają infrastrukturę i regulacje dla współdzielonego transportu, co następnie może być wykorzystane w celu wsparcia transportu miejskiego. Badania dotyczące współużytkowania samochodów wskazują, że pojedynczy samochód udostępniony do współużytkowania może zastąpić do 10 indywidualnie używanych samochodów. Wsparcie ze strony miast dla firm oferujących współdzielone pojazdy, dla aplikacji planowania podróży i opłat za transport wpływa na zintegrowanie transportu współdzielonego z transportem publicznym w węzłach przesiadkowych i w centrach miast.

Oczekuje się, że system współdzielonych skuterów i rowerów publicznych zmniejszy problemy środowiskowe, takie jak hałas lub zanieczyszczenie powietrza oraz problemy z parkowaniem i z natężeniem ruchu.

Dzięki możliwości elektronicznego odblokowywania pojazdów i identyfikowania użytkowników, inteligentne systemy współdzielenia środków transportu rozwiązały wiele problemów tych systemów miejskich, takich jak bezpieczeństwo płatności on-line, wandalizm i niewłaściwe użytkowanie.

W Polsce współdzielenie pojazdów rozwija się bardzo dynamicznie, a w ostatnim okresie jego bazą są ekologiczne pojazdy elektryczne takie jak od firmy Vozilla, która oferuje zarówno samochody osobowe jak i mini-vany, między innymi w Warszawie czy we Wrocławiu. W ramach systemu Veturilo firma Nextbike Polska uruchomiła specjalne samoobsługowe stacje wypożyczeń i zarazem ładowania rowerów elektrycznych oraz zapewniła chętnym ofertę takich rowerów. Spotkało się to ze szczególnym zainteresowaniem osób z niepełnosprawnością lub podeszłych wiekiem.

Jeden Ślad od 2017 roku udostępnia w stolicy ponad 130 bezemisyjnych skuterów elektrycznych. Są reakcją na potrzeby mieszkańców dużych miast którzy omijają w ten sposób korki i nie martwią się miejscem parkingowym czy też opłatami postojowymi. Wykorzystując aplikację mobilną namierza się najbliższy w okolicy skuter i płacimy tylko za czas przejazdu nim. Do grona licznych klientów dołączyły sieci, które każdego dnia doręczają setki dań zamawianych przez Internet .

Na polskim rynku pojawiła się aplikacja służąca do wspólnych przejazdów do pracy – inOneCar.com, która zachęca firmy do współdzielenia podróży do pracy. Zachęcanie pracowników do korzystania z takiego rozwiązania jest przejawem odpowiedzialności społecznej i dbałości o środowisko ale także o portfele zatrudnionych.

WSPÓŁDZIELONE POWIERZCHNIE: biura, parkingi, magazyny (Shared Spaces)

Współdzielenie przestrzeni w miastach może dotyczyć zarówno przestrzeni prywatnych takich jak biura, co zaowocowało modną ostatnio formułą coworking, ale także mogą to być magazyny, centra handlowe, mieszkania czy parkingi jak i przestrzenie zielone. Wynajmowanie starych lub pustych budynków publicznych dla biur coworkingowych, udostępnianie przestrzeni zielonych dla lokalnych restauracji i kawiarni wraz z miejską infrastrukturą WiFi, zapewnienie dotacji i nagród dla firm, które zagospodarują niewykorzystaną przestrzeń miejską dla projektów ekonomii współdzielenia i zachęcanie do współdzielenia miejsc parkingowych, garaży i magazynów, np. poprzez obniżkę podatku od nieruchomości – wszystkie te działania władz miasta przyczyniają się do optymalizacji wykorzystania przestrzeni i budynków w miastach.

Coworking, czyli współdzielenie biur wspiera rozwój przedsiębiorczości w miastach. Rynek przestrzeni współdzielonych – coworking – jest niezwykle obiecujący i ma tendencję wzrostową. Obecnie na świecie istnieje 12.000 przestrzeni coworking a prognozuje się że będzie w nich pracowało w tym roku ok.1,7 miliona ludzi (źródło Deskmag). W Polsce działa ok. 200 biur coworkingowych, głównie w dużych miastach, takich jak Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk. Coworking to wsparcie innowacyjnych przedsiębiorców poprzez dostęp do tanich biur i infrastruktury biurowej, w której pracują wspólnie i nawiązują kontakty, stając się niejako inkubatorem, a miasta mogą wspierać takie inwestycje poprzez udostępnianie dla tego modelu swoich budynków na korzystnych zasadach lub dotować nowopowstające inwestycje.

Jak w przypadku każdego sektora ekonomii współdzielenia, transakcję najmu przestrzeni coworking można wykonać online, np. na polskiej innowacyjnej platformie najmu biur współdzielonych ShareSpace.pl.

Praca w otoczeniu coworkingowym buduje lokalne więzi i rozwija przedsiębiorczość, w tym innowacyjne start-upy a coworking promuje zrównoważony rozwój centrum miasta poprzez podniesienie efektywności wykorzystania budynków i współużytkowanie infrastruktury biurowej, co zmniejsza koszty zużycia energii i nadmiarowe zakupy sprzętu biurowego.

Osoby pracujące w coworkingu wybierają bardziej ekologiczny model transportu – rower i transport miejski lub współdzielone samochody, redukując emisję CO2 i zapotrzebowanie na parkingi – chociaż i te mogą być współdzielone, przykładowo za pomocą nowej aplikacji Parkanizer Share. Jest to narzędzie, które pozwala na współdzielenie firmowych miejsc parkingowych, zachowując przy tym odpowiedni poziom bezpieczeństwa przekazywania dostępu do przestrzeni parkingowej.

WSPÓŁDZIELENIE ENERGII (Shared Energy)

Współdzielenie energii wykorzystuje technologie cyfrowe i platformy internetowe typu smart grid, które umożliwiają producentom bezpośrednią współpracę z klientami i inwestorami w celu tworzenia, przechowywania i współużytkowania energii. Samorząd dotuje takie przedsięwzięcia i zachęca do nowych inwestycji między innymi w prywatne stacje ładowania dla pojazdów elektrycznych, które mogą być wykorzystywane za opłatą przez ogół mieszkańców. Energia współdzielona w miastach wykorzystuje technologie cyfrowe i platformy internetowe, aby umożliwić producentom bezpośrednią współpracę z klientami i inwestorami w zakresie tworzenia, przechowywania i energii. Zdecentralizowane systemy energetyczne, takie jak Banki Energii, stanowią również przejście do bardziej wspólnego podejścia do gospodarowania zasobami energii.

Rozwój elektromobilności wymusił nową miejską politykę energetyczną. Stacje ładowania elektrycznego muszą być otwarte dla organizacji carsharingowych i użytku publicznego. W związku z tym pojawiają się nowe pomysły i rozwiązania. Platforma IT służąca do zarządzania systemem słupków, czyli terminali ładowania dla samochodów elektrycznych firmy A2 Customer Care z polskiej grupy Atende S.A to rozwiązanie w chmurze, które zapewnia zarządzanie infrastrukturą dla właścicieli terminali ładowania (słupków) i analizę wykorzystania i obciążenia terminali dla Klienta – właściciela samochodu elektrycznego –

rezerwację zdalną terminali i wyszukiwanie dostępnych słupków w okolicy poprzez aplikację mobilną.

WSPÓŁDZIELENIE TOWARÓW I DÓBR CODZIENNEGO UŻYTKU (SHARED GOODS)

Dzielenie się towarami dotyczy sprzedaży, wymiany lub wzajemnego wypożyczania przedmiotów nowych i używanych (mebli, zabawek, ubrań i innych) w formie transakcji za pośrednictwem platform internetowych. Taka wymiana wspiera też gospodarkę odpadami redukując ilość wyrzucanych przedmiotów. Współdzielone towary oznaczają wymianę, sprzedaż lub wypożyczanie nowych lub używanych przedmiotów między różnymi podmiotami i mogą to być sprzęt, zabawki, narzędzia, odzież, meble, urządzenia, książki czy elektronika. W Polsce od wielu lat popularne są sklepy typu second-hand działające zarówno fizycznie jak i w Internecie.

WSPÓŁDZIELENIE ŻYWNOŚCI (Food Sharing)

Dzielenie się żywnością obejmuje wielu zainteresowanych tą inicjatywą – osoby fizyczne, rolników, przedsiębiorstwa i supermarkety spożywcze, samorząd lokalny, organizacje non-profit i spółdzielnie produkcji spożywczej, a także lokalną gastronomię. Istnieje wiele nowych modeli współdzielenia żywności wspieranych przez samorządy, między innymi promowanie lokalnej produkcji żywności na imprezach samorządowych i weekendowych targowiskach, aż po dostęp do wspólnej kuchni miejskiej, w której mieszkańcy mogą wytwarzać i dzielić się swoimi osiągnięciami kulinarnymi.

Uruchomienie jadłodzielni w Polsce nie wymaga zbyt wielu formalności. Potrzebna jest lodówka i trochę miejsca, aby postawić stół i regał z półkami na produkty nie wymagające chłodzenia. Zgodę na taką działalność musi wyrazić sanepid, gdyż nie wszystkie produkty mogą być oferowane. Wolontariusze odbierają nadmiarową żywność i dostarczają do jadłodzielni, a w tę inicjatywę włączają się często supermarkety przekazując niesprzedane produkty. W Polsce jadłodzielnie zostały uruchomione między innymi w Warszawie, Toruniu, Krakowie i Wrocławiu. Foodsharing Warszawa otworzył pierwszą jadłodzielnię w stolicy w 2016. Lodówka i kredens, w których każdy może zostawić żywność i wziąć sobie bezpłatnie jakiś produkt, stanęły na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Teraz foodsharingowa organizacja otwiera kolejne takie miejsca.

WSPÓŁDZIELENIE WIEDZY I DANYCH (Sharing Knowledge Resources) – współdzielenie zasobów danych i wiedzy jest niezbędnym elementem rozwoju smart city.

Oczekuje się, że rozwój miast w oparciu o sztuczną inteligencję i Internet rzeczy będzie wymagał zbierania i udostępniania strumieni informacji, które można wykorzystać do kształtowania i przekształcania świata fizycznego. Inteligentne rozwiązania miejskie gromadzą znaczną liczbę danych z kamer, czujników i od obywateli, które można przesyłać w celu stworzenia specjalnych rozwiązań wokół sztucznej inteligencji. Dane pochodzące z różnych aplikacji można przekształcić w przydatne informacje, aby poprawić efektywność operacyjną miasta i obniżyć koszty w tym procesie.

Sztuczna inteligencja ujawnia nieznane wcześniej informacje i zachęca decydentów do dokonania właściwego wyboru w ramach różnych opcji strategii, zgodnie z rzeczywistymi potrzebami mieszkańców i może zapewniać bazę do nowych aplikacji i rozwiązań, które przyczyniają się do bardziej wydajnego oświetlenia, nadzoru i konserwacji przestrzeni publicznych, zbierania śmieci, transportu, parkowania, ale także zarządzania ruchem i inteligentnej mobilności.

Ministerstwo Cyfryzacji potwierdza, że otwartość danych publicznych jest podstawą nowoczesnego zarządzania miastem i państwem, tworzenia innowacji i dzielenia się wiedzą.

Otwarte dane publiczne to dane instytucji, urzędów, z których każdy może korzystać. Na bazie otwartych danych publicznych powstaje coraz więcej nowoczesnych rozwiązań. Otwarte dane przynoszą znaczące oszczędności pieniędzy i czasu dla administracji i obywateli, którzy mogą korzystać z zasobów danych dla swoich projektów biznesowych czy naukowych. Wielkość rynku open data w Polsce w 2016 r. sięgnęła kilkuset mln zł.

Danepubliczne.gov.pl to portal, który oferuje bezpłatny, nie wymagający rejestracji dostęp do informacji publicznej z różnych kategorii, takich jak np. oświata, środowisko, budżet i finanse. Większość danych udostępnianych jest w otwartych formatach umożliwiających ponowne wykorzystanie np. do tworzenia aplikacji bez konieczności składania wniosku. Wniosek jest potrzebny tylko wtedy, gdy chce się wykorzystywać dane na innych warunkach, niż zostały określone dla konkretnego zasobu.

WSPÓŁDZIELENIE ŚRODKÓW FINANSOWYCH (Sharing Financial Resources) – współdzielenie zasobów ekonomicznych, budżety partycypacyjne i zbiórki społeczne mają w miastach długą tradycję. Samorządy promując idee budżetu partycypacyjnego oraz wspierając akcje typu crowdfunding, czyli wspólnego zbierania finansowania w Internecie mogą zachęcać mieszkańców do innowacyjnych pomysłów w miejskiej gospodarce współdzielenia.

Crowdfunding daje możliwość zbudowania własnego portfela inwestycji  lub zebrania środków na dowolny, atrakcyjny społecznie pomysł. Dzięki technologii i modelom biznesowym ekonomii współdzielenia każdy może stać się udziałowcem innowacyjnej spółki.

Platformy on-line stanowiące narzędzie zbierania zasobów finansowych na różne inicjatywy są w Polsce coraz bardziej popularne.

Przykładowo portal Zrzutka.pl pomaga zgromadzić pieniądze na dowolnie ustalone cele. Organizator sam decyduje, czy zbiórka ma być publiczna czy prywatna.

PolakPotrafi.pl to popularna w Polsce platforma crowdfundingowa, opierająca się o nagrody a wykorzystuje możliwości, jakie daje crowdsourcing i crowdfunding. Crowdsourcing to rozwijanie własnego pomysłu przy wykorzystaniu wiedzy i pomysłów szerokiej społeczności a Crowdfunding to forma finansowania różnorodnych projektów w kooperacji ze społecznością, która pomoże uzyskać niezbędne fundusze na ich realizację. Może to być taki obszar, jak muzyka, film, książki, sport, sztuka, design, biznes, technologia czy edukacja.

Relacje między miastami i firmami ekonomii współdzielenia ewoluowały szybko w ciągu zaledwie kilku ostatnich lat. Władze miast mają do odegrania ważną rolę w zmianie kultury i filozofii dostępu do zasobów, jako alternatywy dla własności a mieszkańcy mogą zwiększać swoje zaangażowanie i współdecydowanie.

Samorządy lokalne powinny nadal pomagać osobom wykluczonym cyfrowo w dostępie do Internetu, aby mogły one uzyskać dostęp do możliwości oferowanych przez gospodarkę współdzielenia. Sharing economy to przyszłość inteligentnych miast oparta na kapitale społecznym i efektywna droga do miejskich innowacji.