Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc (POChP) jest częstym schorzeniem, któremu można zapobiegać i które można skutecznie leczyć. W Polsce choruje na nią ponad 2 000 000 osób.

Dr med. Piotr Dąbrowiecki, Specjalista chorób wewnętrznych, alergolog z Wojskowego Instytutu Medycznego, Przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP

Niestety tylko 25% z nich ma rozpoznanie i wie, że u podstawy duszności i kaszlu stoi ta podstępna choroba. Charakteryzuje się ona uporczywymi objawami ze strony układu oddechowego i ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, wynikającymi z patologicznych zmian w drogach oddechowych i/lub w pęcherzykach płucnych, spowodowanych istotnym narażeniem na szkodliwe cząstki lub gazy. Choroba stopniowo prowadzi do inwalidztwa oddechowego i często jest przyczyną przedwczesnej śmierci.

Według danych WHO na POChP cierpi 210 mln osób, a rocznie umierają z jej powodu ok. 3 mln ludzi. Choć jest to choroba, której można skutecznie zapobiegać, liczba jej przypadków na świecie będzie rosła ze względu na nieustanną ekspozycję na czynniki ryzyka, z których najważniejsze to palenie tytoniu, oddychanie zanieczyszczonym powietrzem oraz starzenie się światowej populacji.

POChP rozwija się głównie u osób po 40-tym roku życia, które palą tytoń lub paliły go w przeszłości przez wiele lat. Dotyka także osób, które latami oddychały zanieczyszczonym powietrzem.  Częściej chorują mężczyźni, choć różnice te w ostatnich latach maleją. Związane jest to z rozpowszechnieniem nałogu palenia wśród kobiet oraz większą wrażliwością płuc kobiet na działanie substancji uszkadzających tkankę płucną.

Palenie tytoniu jest przyczyną aż 80% przypadków POChP w krajach rozwiniętych, w tym w Polsce. Za pozostały odsetek odpowiadają: oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz pomieszczeń mieszkalnych (m.in. z powodu palenia biomasy w otwartych paleniskach domowych czy starych piecach), ekspozycja na szkodliwe pyły, gazy i dymy w miejscu pracy oraz bierne palenie. Rzadko u podłoża choroby leży defekt genetyczny, w wyniku którego upośledzone zostaje wytwarzanie przez wątrobę alfa1-antytrypsyny. Dym tytoniowy lub inne wdychane toksyny, np. zanieczyszczenia powietrza określane jako cząstki stałe, podrażniają nabłonek oddechowy i powodują przewlekły stan zapalny w oskrzelach i płucach. Prowadzi to do zniszczenia miąższu płuc, włóknienia drobnych dróg oddechowych i utraty sprężystości płuc.

POChP rozwija się przez wiele lat (nawet kilkadziesiąt), a towarzyszące jej objawy są często bagatelizowane przez osoby chore. Ponieważ są to w większości wieloletni palacze, uważają, że przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny czy duszność przy wysiłku są zwyczajną konsekwencją palenia. Tymczasem, wraz z upływem lat, duszność zaczyna się pojawiać przy wykonywaniu coraz prostszych czynności, a nawet w spoczynku. Jest to objaw rozwijającej się niewydolności oddechowej.

Przewlekły proces zapalny i niedotlenienie organizmu chorych na POChP, sprzyja rozwojowi innych schorzeń, w tym układu krążenia, układu kostnego (osteoporoza), mięśniowego, zaburzeń przemiany materii (zespół metaboliczny), zaburzeń psychicznych (np. depresji) i neurologicznych. Choroba zwiększa również ryzyko raka płuca.

Wczesne rozpoznawanie choroby jest warunkiem szybkiego podjęcia terapii, która może spowolnić rozwój POChP, zapobiegać jej zaostrzeniom, przedłużyć życie pacjenta i poprawić jego jakość.

Niestety, świadomość na temat POChP w społeczeństwie jest niska, dlatego pacjenci często zgłaszają się do lekarza w zaawansowanym stadium choroby.

Rozpoznanie POChP jest stawiane na podstawie wywiadu lekarskiego, badania przedmiotowego, spirometrycznego i radiologicznego klatki piersiowej. Badanie spirometryczne, które pozwala ocenić objętość płuc i przepływy powietrza przez kolejne partie układu oddechowego, stanowi podstawę rozpoznania choroby. Światowa Inicjatywa Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (GOLD) rekomenduje, by spirometrię wykonywać u każdej osoby, która ma objawy typowe dla POChP, w tym przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny, nasilającą się z upływem czasu duszność i która jest lub była w przeszłości narażona na czynniki ryzyka tego schorzenia. Spirometrię można będzie wykonać bezpłatnie w trakcie Dni Spirometrii 2018 – szczegóły na stronie www.astma-alergia-pochp.pl 

W razie rozpoznania POChP podstawą terapii powinno być zerwanie z nałogiem palenia. W największym stopniu spowolnia ono rozwój tej nieuleczalnej choroby i jest jedynym (oprócz domowego leczenia tlenem) postępowaniem wydłużającym życie pacjentów, którzy na nią cierpią. Ważne jest także unikanie ekspozycji na zanieczyszczenia atmosfery, które w sezonie grzewczym często pojawiają się w powietrzu, którym oddychamy. W farmakoterapii POChP najważniejszą rolę odgrywają wziewne leki rozszerzające  oskrzela (przeciwcholinergiczne oraz beta2-mimetyki), w dalszej kolejności wziewne glikokortykosteroidy oraz stosowane doustnie inhibitory fosfodiesterazy 4. Leki te zmniejszają częstość zaostrzeń, łagodzą duszność i inne objawy choroby.

Chorzy na POChP powinni również szczepić się przeciwko grypie i pneumokokom. U pacjentów z ciężką postacią choroby stosuje się tlenoterapię, a w zaostrzeniach nieinwazyjną wentylację mechaniczną.  Niezbędnym elementem terapii jest rehabilitacja oddechowa.